Koronacja Władysława Jagiełły

Wybór drogi – sojusz z Litwą zamiast Habsburgów

Tron objęła jego córka Jadwiga, koronowana w 1384 roku jako „król” Polski – tytuł nieprzypadkowy, podkreślający jej pełnię władzy monarszej. Elity Królestwa Polskiego musiały zdecydować, w jakim kierunku podąży państwo. Z jednej strony istniała możliwość związku z Habsburgami, z drugiej – narastające zagrożenie ze strony Zakonu Krzyżackiego. W tej sytuacji coraz wyraźniej rysowała się koncepcja sojuszu z Litwą, która była wówczas ostatnim dużym pogańskim państwem Europy, rozległym terytorialnie, ale narażonym na nieustanne ataki krzyżackie pod hasłem chrystianizacji. Jagiełło, jej władca, potrzebował legitymizacji międzynarodowej i stabilizacji. Polska potrzebowała silnego sojusznika. Akt unii zawarty w Krewie w 1385 roku był kompromisem epokowym: Jagiełło zobowiązał się przyjąć chrzest, poślubić Jadwigę i związać Litwę z Koroną.

Chrzest Jagiełły i przygotowania do koronacji

I stało się. W lutym 1386 roku przyszły władca Polski przyjął chrzest w Krakowie, otrzymując imię Władysław – wyraźne nawiązanie do tradycji piastowskiej i symbol ciągłości państwa. Koronacja, która odbyła się 4 marca, miała charakter głęboko sakralny. Obrzędu dokonał arcybiskup gnieźnieński Bodzanta, najwyższy rangą hierarcha Kościoła w Królestwie. W średniowieczu akt koronacji nie był jedynie ceremonią polityczną. Był rytuałem, w którym władza królewska zyskiwała wymiar teologiczny. Monarchę namaszczano świętymi olejami, czyniąc go pomazańcem Bożym. Składał on przysięgę obrony wiary, sprawiedliwości i Kościoła. Dopiero potem następowało przekazanie insygniów – berła, jabłka królewskiego i miecza – oraz nałożenie korony.

Narodziny dynastii Jagiellonów

Znaczenie tej chwili wykraczało daleko poza samą ceremonię. Powstała nowa dynastia – Jagiellonowie – a unia polsko-litewska stała się fundamentem potęgi, która w kolejnych dekadach miała odegrać kluczową rolę w regionie. Właśnie ta konfiguracja sił umożliwiła jedno z najważniejszych zwycięstw militarnych średniowiecznej Europy – bitwę pod Grunwaldem w 1410 roku. Wspomniane starcie z 15 lipca 1410 roku było kulminacją wieloletnich napięć między Królestwem Polskim a państwem zakonnym. Wojska polsko-litewskie pod dowództwem Władysława Jagiełły i wielkiego księcia Witolda rozgromiły siły Zakonu. Śmierć wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena i znacznej części elity dowódczej wstrząsnęła strukturą państwa krzyżackiego. Choć zakon nie upadł natychmiast, Grunwald stał się początkiem długiego procesu osłabienia jego pozycji politycznej, militarnej i finansowej.

Początki państwa krzyżackiego w Prusach

Aby zrozumieć wagę tego zwycięstwa, trzeba cofnąć się jeszcze dalej – do początków obecności Zakonu w Polsce. Równe 800 lat temu, w 1226 roku książę mazowiecki Konrad, zmagający się z najazdami pogańskich Prusów, zdecydował się sprowadzić Zakon Krzyżacki na swoje ziemie. Decyzja miała charakter pragmatyczny: zakon rycerski dysponował doświadczeniem militarnym i zapleczem organizacyjnym. Konrad liczył, że będzie to skuteczne narzędzie obrony i chrystianizacji pogranicza. Krzyżacy okazali się jednak partnerem o własnych ambicjach. Uzyskawszy od cesarza Fryderyka II dokumenty gwarantujące im szeroką autonomię, stopniowo przekształcili się w suwerennych władców podbitych ziem pruskich. Zbudowali silne, scentralizowane państwo, którego symbolem stały się monumentalne zamki, z Malborkiem na czele. Z czasem stali się jednym z najgroźniejszych przeciwników Królestwa Polskiego. Historia zatoczyła więc paradoksalne koło. Sprowadzenie zakonu w XIII wieku miało rozwiązać lokalny problem graniczny. W praktyce stworzyło potęgę, która przez kolejne stulecia stanowiła wyzwanie dla polskiej państwowości. Odpowiedzią na to wyzwanie okazała się unia z Litwą, zapieczętowana koronacją Jagiełły w 1386 roku. Bez tego aktu trudno wyobrazić sobie wspólne wystąpienie pod Grunwaldem i stopniowe osłabienie państwa zakonnego.

Koronacja Jagiełły jako punkt zwrotny

Można więc spojrzeć na 4 marca 1386 roku jak na symboliczny początek epilogu historii rozpoczętej osiem wieków temu. Decyzja Konrada Mazowieckiego z 1226 roku uruchomiła proces, który dopiero dwa stulecia później doczekał się odpowiedzi w postaci nowej dynastii i nowego układu sił w regionie. Koronacja Władysława Jagiełły nie była wyłącznie aktem religijnym ani czysto politycznym. Była punktem zwrotnym w długim sporze o kształt Europy Środkowo-Wschodniej – sporem, którego echo pobrzmiewa w naszej pamięci historycznej do dziś.

dr Jędrzej Tomasz Kałużny

fot. Arkadiusz Rutkowski